Zombie kontra różaniec. Bitwa na Rynku?

Młodzieżowy spacer zombie nie był zgłoszony jako zgromadzenie publiczne, ale jego termin i miejsce były znane Urzędowi Miasta dwa dni przed wpłynięciem informacji o różańcu. Organizatorzy nie planowali konfrontacji, a nawet zmienili miejsce zbiórki, by uniknąć kontrowersji. Mimo to w relacji Fundacji Życie i Rodzina wydarzenie przedstawiono jako „zwycięską bitwę o Rynek”. Równolegle odpowiedzi BWA na nasze pytania nie rozwiewają wszystkich wątpliwości.


Reklama

Kto był pierwszy?

W odpowiedziach dotyczących organizacji Spaceru Zombie pojawia się argument, że Rynek miał być jedynie miejscem zbiórki, a nie przestrzenią, w której młodzież zamierzała prowadzić dłuższe wydarzenie. BWA podkreśla również, że spacer nie został zgłoszony jako zgromadzenie publiczne.

To istotne rozróżnienie. Spacer był finałem warsztatów szycia kostiumów, realizowanych w ramach inicjatywy młodzieżowej programu „Obudźmy Miasto”. Nie był demonstracją ani zgromadzeniem w rozumieniu ustawy o zgromadzeniach publicznych, był „przemarszem kulturalnym”.

Jak wynika z otrzymanych odpowiedzi, termin spaceru został ustalony już w pierwszej połowie września, a Urząd Miasta otrzymał oficjalne pismo informujące o wydarzeniu 20 października. Tymczasem informacja o zgromadzeniu publicznym na krośnieńskim Rynku, organizowanym przez Fundację Życie i Rodzina, wpłynęła do Biura Zarządzania Kryzysowego i Obronności 22 października.

W tym miejscu prostujemy wcześniejsze doniesienia i argumentację organizatorów różańca, według których to oni jako pierwsi zgłosili wydarzenie na Rynku. Nie jest to prawdą, jeśli mówimy o kolejności poinformowania Urzędu Miasta o planowanych wydarzeniach. Informacja o Spacerze Zombie wpłynęła dwa dni wcześniej.

Trzeba jednak zachować istotne rozróżnienie: oba wydarzenia zgłoszono w innym trybie. Spacer był wydarzeniem artystycznym, natomiast różaniec zgromadzeniem publicznym, korzystającym z ochrony przewidzianej w ustawie o zgromadzeniach. To powoduje, że zgromadzenie różańcowe miało wyraźniejszą podstawę prawną do ochrony jego przebiegu przed zakłócaniem.


Reklama

Nie ma jednak powodu, by z tego faktu wyciągać wniosek, że organizatorzy różańca jako pierwsi poinformowali urząd o planowanym wydarzeniu w tej lokalizacji. To po prostu dwie różne kwestie.

W dodatku według deklaracji BWA między wydarzeniami miało być około pół godziny różnicy. Instytucja twierdzi, że wymarsz zaplanowano na godzinę 16:00, a spotkanie różańcowe miało rozpocząć się o 16:30.

Godzina rozpoczęcia to nie godzina wymarszu

W tej części odpowiedzi pojawia się jednak nieścisłość. BWA pisze o godzinie 16:00 jako „godzinie wymarszu”. Tymczasem o tej porze miało się rozpocząć wydarzenie, czyli faktyczna zbiórka uczestników na Rynku. Sam spacer wyruszył kilkanaście minut później.

To nie jest drobiazg. Jeżeli jedna grupa zaczyna gromadzić się na Rynku po godzinie 16:00, a druga ma rozpocząć tam spotkanie o 16:30, to nie można wykluczyć, że obie grupy znajdą się w tym samym miejscu. Nawet jeśli organizatorzy nie przewidywali dłuższego nakładania się wydarzeń, ich harmonogramy nie gwarantowały, że do takiej sytuacji nie dojdzie. Stąd kolejna zmiana wprowadzona przez organizatorów „spaceru zombie”.


Reklama

Zmiana miejsca zbiórki, której uczestnicy mogli nie znać

BWA informuje, że po zgłoszeniu obaw dotyczących możliwej kolizji zdecydowano o przeniesieniu zbiórki młodzieży w okolice siedziby BWA przy ulicy Portiusa.

To rozsądny ruch, którego celem było uniknięcie niepotrzebnych napięć. Problem w tym, że z relacji uczestników wynika, iż zmiana miejsca nie została odpowiednio zakomunikowana.

W praktyce zbiórka rozpoczęła się na Rynku około godziny 16:00, a dopiero w jej trakcie została przeniesiona pod BWA. Otrzymaliśmy również informacje o osobach, które przybyły na Rynek już po godzinie 16:00, ale nie znalazły tam uczestników wydarzenia i zdezorientowane opuściły Rynek (z płyty rynku nie widać placu przed BWA).

Trudno się temu dziwić, skoro informacja o zmianie miejsca nie została zakomunikowana w ogłoszeniach. Nawet po zmianie plakatu i w dniu wydarzenia wciąż podawali: „startujemy na krośnieńskim Rynku”.

Bitwa, której nie było

Tymczasem w relacji opublikowanej przez środowisko Fundacji Życie i Rodzina wydarzenie przedstawiono w zupełnie inny sposób. Mowa o „wielkiej bitwie o dusze i wartości”, „potężnym, duchowym murze” i zwycięstwie nad „mroczną, popkulturową prowokacją”. Spacer zombie miał zakończyć się „całkowitą kapitulacją i klapą organizacyjną”.

Według tej relacji Rynek „w pełni należał do modlitwy, do Maryi i do Chrystusa”, a młodzież miała niemal ukradkiem, pod eskortą policji, przemknąć do swojej siedziby. To bardzo specyficzna reakcja na okazanie szacunku i zrozumienia…

Młodzież skupiona wokół Fundacji GraTy zorganizowała finał warsztatów, a po pojawieniu się obaw o możliwą kolizję wydarzeń zaakceptowała zmianę miejsca zbiórki i zadbała, by nie doszło do zakłócenia legalnego zgromadzenia publicznego. Młodzież nie planowała żadnej konfrontacji, nie organizowała demonstracji przeciwko różańcowi i nie próbowała zakłócać modlitwy. I co jeszcze raz trzeba podkreślić: swoje wydarzenie zgłosiła dwa dni przed zgłoszeniem różańca, a to wyklucza przypisywanie celowego zamiaru przeszkadzania w modlitwie.

Przejście bokiem Rynku i przeniesienie zbiórki można odczytać jako poszanowanie cudzych wartości i próbę kulturalnego uniknięcia niepotrzebnego konfliktu, a nie „kapitulacji”.

Zobacz także:

Uczestnicy różańca mogą oczywiście wyrażać swoje poglądy i krytycznie oceniać konwencję wydarzenia. Mają do tego pełne prawo. Czym innym jest jednak wyrażanie opinii, a czym innym przedstawianie sytuacji jako zwycięskiej bitwy, której po prostu nie było. Takie podejście to wyraźne dążenie do konfrontacji i konfliktu.

Trudno nie zauważyć dysproporcji między rzeczywistym przebiegiem wydarzeń a retoryką zastosowaną w tej relacji.

Zombie, krzyż i znajomość konwencji kulturowej

W piśmie otrzymanym z Urzędu najbardziej wymijająca jest odpowiedź na nasze pytanie o to, czy przed podjęciem decyzji o wsparciu inicjatywy Urząd Miasta znał kulturowy i religijny kontekst konwencji „zombie horroru”.

Przypomnijmy: pytaliśmy między innymi o apokaliptyczną symbolikę zombie, motyw powrotu zmarłych, rozpad norm społecznych i moralnych oraz charakterystyczne dla tego rodzaju horroru przedstawianie świata, w którym ludzie stają przed skrajnymi dylematami etycznymi.

Odpowiedź BWA nie odnosi się do żadnego z tych zagadnień. Zamiast tego otrzymujemy opis celów warsztatów: rozwijanie kreatywności, aktywności twórczej, integrację młodzieży i prezentację rezultatów pracy uczestników.

To wszystko może być prawdą, ale nie odpowiada na zadane pytanie.

Jak zatem rozumieć tę odpowiedź? Czy instytucja kulturalna podejmowała decyzję o wsparciu wydarzenia, nie znając konwencji kulturowej, w której się ono porusza? Czy może znała jej kontekst, ale po prostu nie chce się do tego odnieść?

W obu przypadkach pozostaje niedosyt. Od instytucji zajmującej się kulturą można oczekiwać, że będzie potrafiła rozpoznać konwencję artystyczną, zinterpretować ją i uzasadnić decyzję o wsparciu konkretnego przedsięwzięcia. Nie chodzi o to, żeby każdy musiał lubić horrory, zombie czy estetykę Halloween. Chodzi o znajomość konwencji kulturowej i umiejętność wyjaśnienia, dlaczego uznano ją za odpowiednią dla danego projektu.

To pytanie nabiera dodatkowego znaczenia w kontekście pisma skierowanego do Prezydenta Miasta Krosna, o czym piszemy nico niżej.

Nóż w głowie, czyli horror jako nawiązanie do szkolnych tragedii?

W relacji Fundacji Życie i Rodzina pojawił się zarzut, że wśród kostiumów młodzieży znalazł się motyw „nawiązujący do brutalnych ataków nożowników w szkołach”. Chodzi o postać z nożem umieszczonym w głowie. Autorzy relacji uznali, że prezentowanie takiej estetyki w czasie, gdy polskie rodziny obawiają się o bezpieczeństwo dzieci w szkołach, jest „jawną kpiną z ofiar” i „pogardą dla ludzkiego cierpienia”.

To bardzo daleko idąca interpretacja. Nie przedstawiono jednak żadnych dowodów, że kostium miał nawiązywać do konkretnych ataków czy tragedii. Motyw noża wbitego w różne części ciała jest od lat jednym z rozpoznawalnych, wręcz stereotypowych elementów konwencji horroru, obecnym także w komercyjnie dostępnych kostiumach i akcesoriach. Samo jego wykorzystanie nie pozwala przypisać twórcom intencji komentowania rzeczywistych tragedii. Biorąc pod uwagę terminy warsztatów, to pomył i sam kostium mógł powstać nawet przed wspomnianymi atakami.

Można oczywiście dyskutować o granicach estetyki horroru, stosowności poszczególnych motywów czy wrażliwości odbiorców. Czym innym jest jednak taka dyskusja, a czym innym przypisywanie młodzieży pogardy dla ofiar przemocy na podstawie samego wyglądu kostiumu.

Czy naprawdę każdy motyw obecny w horrorze należy interpretować jako komentarz do aktualnych wydarzeń, a jego młodym twórcom przypisywać najgorsze możliwe intencje?

Żądanie przeprosin i konsekwencji już trafiło do prezydenta?

W opublikowanej relacji przedstawicielka Fundacji Życie i Rodzina poinformowała, że złożyła już pismo do Prezydenta Miasta Krosna. Domaga się w nim „oficjalnych przeprosin katolików za profanację Krzyża Świętego na plakatach promujących wydarzenie” oraz „wyciągnięcia konsekwencji wobec miejskich instytucji odpowiedzialnych za jego organizację”.

Nie jest to już wyłącznie publicystyczna krytyka wydarzenia. Zgodnie z deklaracją opublikowaną w mediach społecznościowych konkretne żądania zostały skierowane do władz miasta. Teraz powinny zostać formalnie rozpatrzone i doczekać się odpowiedzi.

W tym kontekście pytanie o znajomość konwencji zombie horroru staje się jeszcze bardziej zasadne. Jeżeli instytucja ma odnieść się do zarzutu profanacji symbolu religijnego, powinna umieć wyjaśnić, jak interpretowała wykorzystane w projekcie motywy, jaki był ich kontekst kulturowy i dlaczego uznała przedsięwzięcie za warte wsparcia.

Oczywiście wspieranie aktywności młodzieży powinno oznaczać również ochronę jej prawa do twórczej ekspresji, także wtedy, gdy wybiera ona konwencję, która nie wszystkim się podoba.

Historia „Spaceru Zombie” pokazuje przy okazji coś jeszcze. Grupa młodzieży, która chciała zaprezentować efekty swojej pracy, ustąpiła miejsca, aby uniknąć konfliktu. Następnie jej zachowanie przedstawiono jako kapitulację w bitwie, której nikt nie prowadził, a samym uczestnikom przypisano nieprawdziwe i bardzo złe motywy.

Trudno uznać to za szczególnie zachęcający sygnał dla młodych ludzi, których przecież chcemy angażować w życie miasta. Niemniej sami organizatorzy zapowiadają kontynuację, a nawet znacznie większe „wydarzenie zombie” w przyszłym roku!

Duży poziom nieporozumienia

Nie dziwi nas, że konwencja zombie horroru może wzbudzać niepokój, odrazę czy sprzeciw. Co więcej, w pełni rozumiemy takie reakcje i nie zamierzamy ich wyśmiewać ani bagatelizować. Za fenomenem zombie stoją określone mechanizmy kulturowe, ale też głęboko zakorzenione ewolucyjnie reakcje. Nie udawajmy, że tego nie ma. To estetyka, która celowo narusza nasze poczucie bezpieczeństwa i wywołuje silne emocje. Zatem nie można się dziwić, że właśnie tak na kogoś działa. Kultura i sztuka ma do tego prawo! Ale szczególnie dla osób, którym ta konwencja jest zupełnie obca, łatwo o błędne interpretacje, przypisywanie twórcom intencji, których nie mieli.

Nie oznacza to również, że miejska instytucja angażująca się w wydarzenie wykorzystujące taką konwencję powinna udawać, że jest ona całkowicie neutralna i nie niesie żadnego kontrowersyjnego ładunku. Niesie. Kultura i sztuka często prowokują, niepokoją, zmuszają do reakcji i zastanowienia. Mamy tu zresztą do czynienia z niezrozumieniem z obu stron. BWA sprowadza przedsięwzięcie do warsztatów szycia kostiumów i prezentacji efektów pracy młodzieży, jakby sama konwencja nie miała żadnego znaczenia. Krytycy z kolei odczytują ją jako wyraz pogardy dla ofiar przemocy czy religijną profanację. Można szanować emocje, nie zgadzając się jednocześnie z interpretacjami, które przypisują młodzieży złe intencje.

Dlaczego wracamy do tej sprawy?

Zapowiadany jest powrót Spaceru Zombie w przyszłym roku. Warto więc już teraz wyjaśnić kontrowersje, oddzielić fakty od interpretacji i spróbować zrozumieć, skąd wzięły się nieporozumienia. Tak, aby kolejna edycja nie zaczynała się od konfliktu, którego młodzi uczestnicy wcale nie szukają.

A dlaczego tak późno? Bo bardzo późno dostaliśmy odpowiedzi, jedyne 17 dni od przesłania pytań.

Tu naszym czytelnikom należy się szersze wyjaśnienie: sytuacja zaczyna być niepokojąca, ponieważ na niektóre wydarzenia i konferencje organizowane przez miejskie instytucje w ogóle nie jesteśmy zapraszani, a czas odpowiedzi na część pytań przekracza dwa tygodnie.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Skip to content