„Każdy musi gdzieś pracować”, a gdzie pracują radni?

„Każdy musi gdzieś pracować” pod tym tytułem pojawił się raport Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska, która przyjrzała się zatrudnianiu radnych w instytucjach zależnych od samorządów. Organizacja potwierdziła 2366 przypadków zatrudnienia radnych w podmiotach zależnych od gmin, w których sprawują oni mandaty. Na interaktywnej mapie znalazły się również trzy potwierdzone przypadki z Krosna.


Reklama

Radny kontroluje władzę, od której zależy jego praca?

Badanie przeprowadzone przez Sieć Obywatelską Watchdog Polska objęło pierwszą połowę 2026 roku. W marcu uruchomiono specjalny serwis, za pośrednictwem którego mieszkańcy mogli zgłaszać przypadki zatrudnienia radnych w instytucjach zależnych od gmin.

Do serwisu wpłynęły 4904 zgłoszenia. Po ich uporządkowaniu i usunięciu duplikatów organizacja wysłała 2949 wniosków o udostępnienie informacji publicznej. Nie poprzestano więc na informacjach od mieszkańców. Każde zgłoszenie podlegało weryfikacji u wskazanej instytucji.

Potwierdzono 2366 przypadków zatrudnienia lub współpracy, 355 zgłoszeń nie znalazło potwierdzenia, 54 odpowiedzi zakwalifikowano jako „problematyczne”, a 174 instytucje nie udzieliły odpowiedzi.

Dlaczego organizacja w ogóle zainteresowała się tym tematem?

Jednym z podstawowych zadań rady gminy jest kontrolowanie działalności wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Radni powinni mieć możliwość zadawania niewygodnych pytań, domagania się wyjaśnień i głosowania zgodnie z własną oceną oraz interesem mieszkańców.

Co jednak, gdy radny jest jednocześnie pracownikiem szkoły, spółki komunalnej, domu kultury czy innej instytucji zależnej od władz gminy?


Reklama

Nie chodzi wyłącznie o możliwość bezpośredniego nacisku. Zależność zawodowa może wpływać na zachowanie radnego znacznie subtelniej. Świadomość, że decyzje władz samorządowych mogą mieć wpływ na miejsce pracy, warunki zatrudnienia czy perspektywy zawodowe, może prowadzić do unikania konfliktów, autocenzury i mniejszej aktywności kontrolnej.

Link do interaktywnej mapy <-

Problem pojawia się również wtedy, gdy rada podejmuje decyzje dotyczące instytucji zatrudniającej jednego z radnych. Dotyczy to choćby budżetu, wysokości finansowania, wynagrodzeń, reorganizacji czy likwidacji placówki.

Watchdog zwraca uwagę, że radny reprezentuje mieszkańców, a nie interesy instytucji, w której pracuje. Nie powinno dochodzić do sytuacji, w której przedstawiciel wspólnoty samorządowej staje przed koniecznością wyboru między interesem mieszkańców a własnym bezpieczeństwem zawodowym.

Organizacja podkreśla przy tym, że samo zatrudnienie w jednostce gminnej nie dowodzi braku niezależności konkretnego radnego ani nie oznacza automatycznie nieprawidłowości. Problem ma charakter systemowy. Nie powinien być rozwiązywany wyłącznie poprzez oczekiwanie, że każdy radny indywidualnie oprze się potencjalnej presji.


Reklama

Trzy potwierdzone przypadki w Krośnie, kolejne w powiecie

Wyniki monitoringu można sprawdzić na interaktywnej mapie przygotowanej przez Watchdog Polska. Uwzględniono na niej również Krosno.

W przypadku naszego miasta badanie potwierdziło trzy przypadki zatrudnienia radnych w podmiotach zależnych od gminy. Chodzi o Marcina Niepokoja, Tomasza Józefowicza i Michała Barana.

Na mapie odnotowano również jedno zgłoszenie dotyczące Krosna, które po weryfikacji nie zostało potwierdzone przez organizację.

Warto zaznaczyć, że potwierdzenie zatrudnienia nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem naruszenia prawa, nieuczciwości czy uzyskania pracy dzięki powiązaniom politycznym. Monitoring dotyczył występowania określonej zależności zawodowej, a nie badania motywów zatrudnienia czy sposobu wykonywania mandatu przez konkretne osoby.

Kolejne przypadki wskazano w gminach powiatu:
Iwonicz-Zdrój:
Marcin Zając i Jolanta Zięba
Dukla: Piotr Jakieła i Ewa Przystasz
Krościenko Wyżne: Jolanta Pelczar i Tomasz Niżnik (dwa miejsca pracy)
Jedlicze: Marzena Wojdyło.
Chorkówka: Tomasz Munia.

Badanie nie pokazuje całej skali powiązań

Sam Watchdog zastrzega, że przeprowadzony monitoring miał charakter pilotażowy i obejmował tylko określoną kategorię zależności. Organizacja sprawdzała zatrudnienie radnych w podmiotach należących do tej samej gminy, w której sprawują mandat.

Nie analizowano natomiast zatrudnienia w jednostkach należących do innych samorządów ani powiązań pomiędzy różnymi szczeblami samorządu.

To istotne ograniczenie. Badanie nie obejmuje na przykład sytuacji, w której radny gminny jest zatrudniony w jednostce powiatowej, a radny powiatowy pracuje w instytucji zależnej od gminy. Nie sprawdzano również zatrudniania członków rodzin osób pełniących funkcje publiczne.

Można więc wyobrazić sobie znacznie bardziej rozbudowaną sieć zależności: „my waszego zatrudnimy w powiecie, wy naszego w gminie”. Tego rodzaju powiązania nie były przedmiotem monitoringu.

Poza zakresem badania pozostały także podmioty, które nie są formalnie jednostkami gminnymi, ale korzystają z majątku samorządu lub otrzymują od niego wsparcie finansowe. Mogą to być na przykład duże kluby sportowe, stowarzyszenia, fundacje czy spółdzielnie.

W takich przypadkach również warto zadawać pytania o relacje zawodowe i finansowe, szczególnie gdy samorząd przekazuje danemu podmiotowi znaczące środki publiczne albo udostępnia mu nieruchomości czy inne składniki majątku.

Nie oznacza to oczywiście, że każda taka relacja prowadzi do konfliktu interesów, ale też powinno być jasne, czy radny reprezentuje mieszkańców czy swojego pracodawcę.

W Krośnie mieliśmy już głośny przypadek, gdzie kilku radnych wyłączyło się z udziału w głosowaniu:

Jawność to nie oskarżenie

W raporcie Watchdog zwraca uwagę również na problem dostępności informacji. Oświadczenia majątkowe radnych nie zawsze pozwalają jednoznacznie ustalić miejsce zatrudnienia. Czasem wskazują jedynie wysokość dochodu, bez nazwy pracodawcy.

Organizacja wskazuje też na różnicę między polskimi przepisami a standardami międzynarodowymi, w tym wytycznymi OECD i Konwencją ONZ przeciwko korupcji. Istotne jest nie tylko ujawnianie potencjalnych konfliktów interesów, ale również ich aktywne rozwiązywanie. W określonych sytuacjach może to oznaczać wyłączenie się z dyskusji i głosowania, a nawet rezygnację z kolidującej funkcji.

Nie chodzi o to, żeby z góry podejrzewać każdego radnego, który ma pracę. Chodzi o standardy przejrzystości i zaufania do instytucji publicznych.

Mieszkańcy powinni móc sprawdzić, jakie zależności łączą ich przedstawicieli z samorządem, który mają kontrolować. A radni powinni mieć zapewnione takie warunki wykonywania mandatu, by nie musieli zastanawiać się, czy krytyczna ocena decyzji władz nie odbije się na ich sytuacji zawodowej.

Raport „Każdy musi gdzieś pracować” i interaktywna mapa.
Serwis z wynikami monitoringu

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Skip to content