Podwyżka opłat za odbiór odpadów w Krośnie wydaje się już niemal przesądzona. Nie wiadomo jednak, jak wysoka będzie. Nawet radni opozycji przyznają, że przy obecnych kosztach trudno utrzymać dotychczasową stawkę 33 zł od osoby. Podczas spotkania poświęconego projektowi uchwały pojawiły się jednak głosy, że propozycja prezydenta, czyli 39 zł, jest zbyt wysoka. Dyskusja dotyczyła również dodatkowych ulg, a także błędów i niejasności w uzasadnieniu projektu.
Reklama
Skąd wzięły się błędy w uzasadnieniu?
Przypomnijmy, że w naszej wcześniejszej analizie projektu zwróciliśmy uwagę na kilka nieścisłości. Jedna dotyczyła kwoty 9000 zł, druga wyliczenia stawki 40,40 zł, a kolejna końcowego szacunku deficytu systemu.
Podczas spotkania urzędnicy wyjaśnili, skąd wzięły się te rozbieżności.
W przypadku kwoty 9000 zł przyczyną była zwykła pomyłka przy wpisywaniu danych. W jednej z pozycji zamiast zera wpisano dziewiątkę. Klawisze znajdują się obok siebie, ale w tabeli nie było to oczywiste. Co więcej, sama lektura zestawienia nie pozwalała ustalić, z czego wynikała rozbieżność w podanej sumie. Zaznaczaliśmy, że 9000 to niewiele w skali blisko 3 mln deficytu w systemie, jednak należy to wyjaśnić. Tym bardziej, że kwoty podawane są nie w zaokrągleniu, a z dokładnością do 1 zł.
Wyjaśniono również, dlaczego z danych przedstawionych w tabeli nie wynikała stawka 40,40 zł. Urzędnicy przyznali, że w zestawieniu nie ujęto wszystkich pozycji. Zapewniono, że w finalnej wersji zostaną dodane, a wtedy także podane kwoty będą się zgadzały. Prawdopodobnie zmieniony zostanie też opis, by nie pozostawiać wątpliwości.

Innego wyjaśnienia wymagał końcowy szacunek deficytu. Okazało się, że został on przygotowany przy założeniu utrzymania dotychczasowych stawek, ale jednocześnie wprowadzenia dodatkowej ulgi. Jej koszt uwzględniono w wyliczeniu, choć zabrakło jej w części opisowej związanej z podaną kwotą. To właśnie powodowało, że przedstawiona kwota nie zgadzała się z tym, co można było wywnioskować z pozostałych informacji.
Reklama
Taki scenariusz, brak zmiany stawek przy jednoczesnym wprowadzeniu nowej ulgi, wydaje się zresztą mało prawdopodobny, skoro zmiana opłat i nowe zwolnienie zostały planowane są w ramach tego samego projektu. Stawki się nie zmienią, jesli projekt nie przejdzie, a jeśli nie przejdzie, to nie będzie wprowadzonej ulgi. Jakiej ulgi? O tym przeczytacie niżej, ale jej wprowadzenie stało się właśnie bardzo wątpliwe.
39 zł od osoby? Prezydent uzależnia ulgę od wysokości stawki
Prezydent proponuje ustalenie opłaty na poziomie 39 zł od osoby. To mniej niż wyliczone 40,40 zł, dlatego propozycja Prezydenta oznacza, że system gospodarowania odpadami nie będzie się bilansował finansowo.
Jednocześnie prezydent chce zachować dotychczasową ulgę za kompostowanie bioodpadów i wprowadzić kolejną, dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny. To właśnie koszt dodatkowego zwolnienia miałby zwiększać deficyt systemu (nieścisłość, którą wskazaliśmy w uzasadnieniu do projektu uchwały).
Podczas spotkania radni, również z klubu popierającego prezydenta, prosili o rozważenie niższej stawki (miej niż 39 zł) i ewentualną rezygnację z dodatkowej ulgi. Odpowiedź prezydenta Piotra Przytockiego była jednoznaczna: „jeśli stawka będzie niższa niż 39 zł, o uldze nie ma mowy”.
Reklama
Samo kryterium Karty Dużej Rodziny wzbudzało zresztą wątpliwości. Posiadanie takiej karty nie musi oznaczać, że dana osoba znajduje się w trudnej sytuacji finansowej lub najbardziej potrzebuje wsparcia. Co więcej, uprawnienia do karty przysługują również rodzicom, którzy wychowali co najmniej troje dzieci, nawet jeśli dzieci są już dorosłe i nie mieszkają w Krośnie.
Nie jest to więc kryterium bezpośrednio powiązane ani z dochodem, ani z liczbą osób faktycznie zamieszkujących wspólne gospodarstwo domowe. Można zrozumieć intencję wspierania dużych rodzin, ale pozostaje pytanie, czy akurat w ten sposób.
Podwyżka opłaty niemal pewna, ale wysokość pozostaje niewiadomą
Z przedstawionych propozycji wynika jedno: system nie będzie się bilansował finansowo. Nawet stawka 39 zł, proponowana przez prezydenta, zakłada deficyt. Nie pojawił się też wśród radnych wyraźny głos, że właśnie taka kwota powinna zostać przyjęta. Przeciwnie, podczas dyskusji zgłaszano potrzebę jej obniżenia.
O ile? Tego na razie nie wiadomo. Można spodziewać się, że na komisji lub sesji pojawią się różne propozycje ze strony koalicji i opozycji. Głosy z dotychczasowej dyskusji sugerują jednak, że ostateczna stawka może znaleźć się pomiędzy obecnymi 33 zł, a prezydencją propozycją 39 zł. Samo 39 zł wydaje się na obecnym etapie nieprawdopodobne, a to oznacza deficyt większy, niż zakładany przez Prezydenta.
W praktyce oznacza to, że mieszkańcy muszą przygotować się na podwyżkę, ale jej ostateczna wysokość nie została jeszcze ustalona.
Przedstawiono dane pokazujące wzrost kosztów systemu, zwrócono uwagę na to, jak w bilansowaniu kosztów przeszkadzają zmiany przepisów: w tym system kaucyjny pozbawił nas części zysków z odzyskiwanych surowców, a obowiązek selektywnego odbioru tekstyliów podniósł koszty funkcjonowania.

Spotkanie, które było komisją, ale nią nie było?
Podczas spotkania pojawił się jeszcze jeden temat, który wykracza poza samą gospodarkę odpadami. Chodzi o status prawny i tryb zorganizowania tego wydarzenia.
Zadałem uczestnikom i organizatorom pytanie, w jakiej formule odbywa się spotkanie. Pytanie zostało odebrane jako atak i krytyka, zamiast doczekać się rzeczowego wyjaśnienia. Zarzucono mi nawet, że krytykuję radnych, którzy poświęcają swój wolny czas na pracę.
Tymczasem pytanie nie było przypadkowe.

W trakcie spotkania odbywały się czynności związane z przygotowywaniem projektu uchwały, czyli prawa miejscowego. Na sali inicjator projektu uchwały (w postaci dwóch prezydentów i urzędniczki), byli przedstawiciele organu stanowiącego (10 osób, niemal połowa składu!), zgłaszano uwagi, a prezydent deklarował poprawienie błędów i przygotowanie zmian w projekcie. Po prostu: trwały prace nad treścią aktu prawnego. Moje wyjaśnienie powodu zadania pytania nazwano jednak „retoryką” i nadal nie udzielono odpowiedzi.
Ustawa o dostępie do informacji publicznej wyraźnie wskazuje, że udostępnieniu podlegają informacje dotyczące projektowania aktów normatywnych oraz o sposobach stanowienia aktów publicznoprawnych.
Co to znaczy? Jawność nie dotyczy wyłącznie gotowego projektu uchwały, który trafia na sesję. Ustawodawca przewidział również dostęp do informacji o procesie jego przygotowywania. To z tej zasady, która jest uniwersalna dla zachodniej demokracji wynikają szczegółowe przepisy dotyczące wstępu na obrady i prawa do ich nagrywania.
To dlatego Statut Miasta określa, że rada obraduje na sesjach i działa poprzez swoje komisje, a obrady są jawne. W efekcie mieszkańcy mają prawo wstępu na sesje i posiedzenia komisji oraz dostępu do dokumentów, w tym protokołów. Spotkanie, o którym mowa, nie było jednak ani sesją, ani formalnym posiedzeniem komisji. Nie sporządzano z niego protokołu, a zarazem był to niewątpliwie „sposób stanowienia aktu publicznoprawnego”.
W jakiej formule odbywały się te prace i jakie zasady jawności miały do nich zastosowanie?
To nie jest wyłącznie kwestia nazewnictwa. Ma ona znaczenie również dla prawa do wstępu i do rejestrowania przebiegu takich wydarzeń.
Podczas spotkania obecny był redaktor KrosnoCity.pl, który rozstawił statyw i nagrywał obraz oraz dźwięk. Pod koniec wydarzenia wiceprezydent Grzegorz Rachwał zapytał, czy ktoś w ogóle pytał o zgodę na nagrywanie. To bardzo celne pytanie!
O tyle istotne, że Konstytucja RP w art. 61 oraz potwierdzające ją przepisy ustaw dają możliwość nagrywania miedzy innymi posiedzeń komisji. Ale co w sytuacji, gdy przedstawiciele władz omawiają projekt uchwały w formule, która formalnie nie jest posiedzeniem komisji?
W tym przypadku nikt dziennikarzowi nagrywania nie zabronił. Nie zażądano by wynosił się z tym statywem. Nie oznacza to jednak, że problem nie istnieje. Gdyby podobne spotkanie odbywało się w przyszłości w innych okolicznościach, mogłoby pojawić się pytanie, czy organizatorzy mogą odmówić wstępu albo zakazać rejestracji, argumentując, że przecież nie jest to formalne posiedzenie komisji?
Prywatna rozmowa czy alternatywna komisja?
Oczywiście nikt nie może zabronić radnym prywatnych rozmów na temat projektów czy wymieniania się uwagami poza oficjalnymi posiedzeniami. W tym przypadku spotkanie organizowane było przez przewodniczącego komisji, w urzędzie, z udziałem przedstawicieli prezydenta i urzędników, a jego przebieg przypomina formalne posiedzenie organu rady.
Przewodniczący komisji zwołał spotkanie za pośrednictwem Biura Rady, występując jako przewodniczący komisji, a nie jako osoba prywatna. Prowadził dyskusję, udzielał głosu i realizował zaplanowany porządek. Omawiano projekt uchwały, zgłaszano uwagi i ustalano potrzebę wprowadzenia poprawek, a nawet deklarowano te poprawki.
Co ciekawe, z rozmowy z radnym Bębnem dowiedziałem się, że pierwotnie spotkanie miało odbyć się właśnie jako komisja! To wyjaśniałoby, dlaczego jego przebieg tak bardzo przypominał formalne posiedzenie.
Dlaczego ostatecznie zrezygnowano z tej formuły? Powód jest prozaiczny: dyskomfort radnych związany ze zwoływaniem dodatkowych, formalnych, posiedzeń. Dla radnych oznacza to kolejne obowiązki, które mogą kolidować z pracą zawodową czy prywatnymi planami. Formalna komisja wiąże się też z konsekwencjami nieobecności, w tym potrąceniem diety. Jeżeli przyjdzie zbyt mało członków komisji, to zabraknie kworum, komisja wtedy nie może obradować, nawet gdy na miejscu są prezydent, urzędnicy i radni spoza jej składu.
Można więc odnieść wrażenie, że powstała swoista nakładka: spotkanie merytoryczne, które w praktyce przypomina komisję, ale formalnie nią nie jest.
Taka formuła rodzi jednak poważne wątpliwości. Organy władzy publicznej przecież działają na podstawie i w granicach prawa, a takiej formuły żaden przepis nie reguluje, ani nie daje jej podstawy.
Można sobie przecież wyobrazić sytuację, w której podobne spotkanie odbywa się z udziałem lobbystów lub wybranych zainteresowanych, a mieszkańcy i dziennikarze nie zostają wpuszczeni. Na pytanie o powód usłyszeliby: „na komisję mogą państwo wejść, ale to nie jest komisja”. Można więc zagrać na nosie i zatrzasnąć drzwi, a projekt prawa omawiać na „spotkaniu, które nie jest komisją”?
Tym razem nic takiego się nie wydarzyło. Nie wyproszono dziennikarzy, nie zabroniono nagrywania, a mnie dopuszczono do głosu w merytorycznej części dyskusji, z zachowaniem pełnej kultury i szacunku. Nie było cienia złej woli po stronie Przewodniczącego, Prezydenta czy innych osób na sali. To jednak nie oznacza, że nie należy pytać o zasady.
Jawność nie może zależeć wyłącznie od dobrej woli organizatorów. Nie chodzi o to, by utrudniać radnym pracę, ani odbierać im możliwość spotykania się poza oficjalnymi posiedzeniami. Chodzi o to, by nie powstała praktyka pozwalająca prowadzić prace nad decyzjami publicznymi w formule, której status i zasady dostępu pozostają niejasne. Bo jawne są nie tylko komisje i sesje, jawny jest proces projektowania aktów normatywnych oraz sposoby stanowienia aktów publicznoprawnych.
Jeśli dziś nie zgłosimy zastrzeżeń, za rok czy dwa może się okazać, że za zamkniętymi drzwiami odbywa się kolejne spotkanie, a mieszkańcom pozostanie usłyszeć: „Jak Pana zapraszaliśmy na takie spotkania, to panu nie przeszkadzało, teraz przeszkadza, jak ktoś inny przychodzi„. Dlatego zgłaszam zastrzeżenie już teraz, nawet jeśli ja zostałem poinformowany o spotkaniu i mogłem w nim wziąć udział. Bo być może jakiś dziennikarz z innej redakcji lub inny mieszkaniec też chciałby być obserwatorem albo uczestnikiem, a nie miał takiej informacji.
Działalność strażnicza i kontrolna rola mediów nie polega na patrzeniu wyłącznie na własny interes, ale przede wszystkim na czuwaniu nad przestrzeganiem zasad. W tym przypadku byłem uprzywilejowany, bo udało mi się uzyskać informacje, o czymś, o czym kilka innych redakcji mogło nie wiedzieć. Ale to nie znaczy, że mam się cieszyć, że to tak wygląda.

