Rezerwaty w Karpatach: RDOŚ odpowiada na protest. Co z Lasem Piekliska w Iwoniczu-Zdroju?

11 nowych rezerwatów przyrody ma powstać na Podkarpaciu do końca tego roku. Wśród nich nie ma jednak Lasu Piekliska w Iwoniczu-Zdroju, mimo że wniosek o jego ochronę złożono jeszcze w 2024 roku. Po proteście pod siedzibą Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie otrzymaliśmy odpowiedź dyrekcji. Wyjaśnia ona, na jakim etapie są prace nad nowymi formami ochrony przyrody, ale pozostawia też kilka pytań.


Reklama

13 listopada przed siedzibą RDOŚ w Rzeszowie odbył się protest Inicjatywy Dzikie Karpaty i Greenpeace Polska. Aktywiści, występując w imieniu organizacji przyrodniczych i społecznych, domagali się pilnego ustanowienia 15 rezerwatów przyrody na terenie Karpat. Wśród postulatów znalazły się zarówno rozległe obszary leśne, jak i mniejsze, lokalne obiekty, w tym Las Piekliska w okolicach Iwonicza-Zdroju.

W trakcie protestu pojawiły się również zarzuty dotyczące postawy RDOŚ wobec manifestujących. Do tej kwestii dyrekcja odniosła się w odpowiedzi na nasze pytania.

11 nowych rezerwatów jeszcze w tym roku

Dyrekcja wskazuje, że otrzymała apel podpisany przez 60 organizacji, domagających się niezwłocznego powołania projektowanych rezerwatów przyrody w Karpatach.

Jednocześnie zwraca uwagę, że część postulatów jest już przedmiotem prowadzonych procedur. Aktualnie trwają konsultacje społeczne dotyczące sześciu projektów rezerwatów. Wśród nich znajduje się Zagłębek, jeden z obiektów wymienionych w apelu. Konsultacje mają zakończyć się 23 listopada. Wśród pozostałych pięciu propozycji trzy dotyczą północnej części województwa.

To jednak nie wszystko. Wcześniej RDOŚ konsultował kolejnych pięć projektów rezerwatów oraz powiększenie rezerwatu Źródliska Jasiołki. Jak informuje dyrekcja, dla tych obiektów opracowano już projekty zarządzeń, którym pozostały jedynie formalne poprawki.


Reklama

W efekcie do końca roku Podkarpacie ma zyskać 11 nowych rezerwatów, a powierzchnia Źródlisk Jasiołki zwiększy się o 175 hektarów. Łączna powierzchnia nowych obszarów objętych ochroną ma wynieść blisko 2000 hektarów. Takie są plany. RDOŚ podkreśla, że właśnie na doprowadzeniu tych procedur do końca koncentruje obecnie swoje działania.

„Shadow list” to nie jedyna lista

Większość obiektów wymienionych w apelu organizacji znajduje się na tak zwanej shadow list, opracowanej przez Klub Przyrodników i przekazanej do weryfikacji przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Jak wyjaśnia RDOŚ, weryfikacja tych propozycji została niedawno zakończona, a obecne konsultacje społeczne stanowią niejako finał tego procesu. Następnym etapem jest już powoływanie rezerwatów.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie obiekty z apelu znajdują się na tej liście. Dyrekcja wymienia między innymi Las Olbrzymów, Las Piekliska, Piotrusia, Stańków Łaz i Rysi Las jako miejsca, które nie zostały na niej ujęte.


Reklama

Osobną sprawą jest Las Derwiska, którego propozycja wpłynęła do RDOŚ w lutym 2026 roku. Z kolei Zakole Sanu zostało odrzucone po przeprowadzonej weryfikacji i dyrekcja nie planuje tworzenia tam rezerwatu.

Co istotne, w rozmowie telefonicznej uzyskaliśmy dodatkową informację, że prawdopodobnie weryfikowane będą również propozycje obiektów spoza shadow list. Nie można więc uznać, że brak na tej liście oznacza automatyczne zamknięcie drogi do objęcia danego terenu ochroną.

Las Piekliska: dlaczego nie znalazł się wśród 11 rezerwatów?

Szczególnie interesujący jest przykład Lasu Piekliska w Iwoniczu-Zdroju. To niespełna 60 hektarów starodrzewu, o którego ochronę od kilku lat zabiega Jakub Lenkiewicz, geograf i mieszkaniec uzdrowiska.

W opublikowanym w styczniu 2025 roku wywiadzie dla miesięcznika „Dzikie Życie” opowiadał o wieloletniej walce o zachowanie lasów uzdrowiskowych. Wskazywał między innymi na ponad 130-letnie jodły i modrzewie, około 160-letnie dęby oraz około 50 drzew osiągających wymiary pomnikowe. Największa z opisanych jodeł ma 365 cm obwodu.

Lenkiewicz zwracał również uwagę na funkcję społeczną i przyrodniczą lasu. Według niego Piekliska osłaniają Iwonicz-Zdrój przed silnymi wiatrami i napływem arktycznego powietrza, wpływając na mikroklimat uzdrowiska. Podczas badań terenowych odkryto tam również nieznane wcześniej źródło wody siarczkowej.

Wniosek o ustanowienie rezerwatu złożyła Pracownia na rzecz Wszystkich Istot 24 grudnia 2024 roku. Mimo to Piekliska nie znalazły się wśród 11 rezerwatów, których powołanie RDOŚ zapowiada jeszcze w tym roku.

Warto przy tym pamiętać, że ochrona tego lasu nie jest wyłącznie postulatem zgłoszonym niedawno przez aktywistów. W styczniu 2024 roku lasy uzdrowiskowe wokół Iwonicza-Zdroju i Rymanowa-Zdroju, w tym teren Pieklisk, zostały objęte moratorium na wycinkę. Była to jednak ochrona o charakterze tymczasowym, a nie ustanowienie trwałej formy ochrony przyrody.

Właśnie doświadczenia związane z wcześniejszymi wycinkami i zagrożeniem ponownego uruchomienia gospodarki leśnej skłoniły inicjatorów do zabiegania o ustanowienie rezerwatu.

Całą historię można poznać w wywiadzie Magdaleny Gościniak z Jakubem Lenkiewiczem, opublikowanym w „Dzikim Życiu”: „Po tym wszystkim, nie mam do leśników zaufania”. Historia walki o ochronę magicznego Lasu Piekliska.

Rezerwat nie powinien oznaczać odcięcia ludzi od lasu

W dyskusji o nowych rezerwatach warto jednak postawić także inne pytanie: czy każda cenna przyrodniczo przestrzeń powinna być chroniona właśnie w tej formie i czy ustanowienie rezerwatu musi oznaczać ograniczenie mieszkańcom dostępu do lasu?

W przypadku Pieklisk mamy do czynienia z terenem położonym w sąsiedztwie uzdrowiska, z którego korzystają mieszkańcy i kuracjusze. To również miejsce spacerów, kontaktu z przyrodą i odpoczynku. Ochrona przyrodniczych walorów lasu nie musi oznaczać, że przestanie on pełnić te funkcje.

Zresztą sam Jakub Lenkiewicz w rozmowie z „Dzikim Życiem” podkreślał, że chciałby zachowania możliwości zbierania grzybów i innych darów lasu po ustanowieniu rezerwatu.

Warto też zauważyć, że zatrzymanie wycinek nie zawsze wymaga wcześniejszego ustanowienia rezerwatu. W przypadku lasów uzdrowiskowych wokół Iwonicza-Zdroju i Rymanowa-Zdroju istotną rolę odegrało moratorium z 2024 roku. Jak opisywał Lenkiewicz, wielokrotnie udawało się również doprowadzić do odstąpienia od wycinek w konkretnych miejscach dzięki dokumentowaniu zagrożeń, interwencjom i nagłaśnianiu sprawy.

To pokazuje, że istnieją także inne sposoby i możliwości uzgadniania sposobu gospodarowania lasami.

Spór jeszcze się nie zakończył

Odpowiedź RDOŚ pokazuje, że część postulatów organizacji jest już realizowana, a przed końcem roku możemy spodziewać się powołania kolejnych rezerwatów na Podkarpaciu. Jednocześnie nie wszystkie zgłoszone propozycje zostały uwzględnione w obecnym harmonogramie.

W przypadku Lasu Piekliska jego przyszłość pozostaje otwarta. Brak wśród 11 zapowiadanych rezerwatów nie przesądza jeszcze o odrzuceniu wniosku.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Skip to content