Czyste powietrze w Jedliczu? Smród nie jest toksyczny

Dzieci dowiedziały się, że za zanieczyszczenie powietrza odpowiadają głównie piece ich dziadków. Pokazano im też aplikację do sprawdzania smogu, choć nie mogły samodzielnie skorzystać z telefonów. Tymczasem mieszkańcy Jedlicza od dawna zwracają uwagę na inny problem: uciążliwy przemysłowy zapach. Czy edukacyjny happening rzeczywiście odpowiadał na lokalne problemy?


Reklama

Happening za zamkniętymi drzwiami

17 listopada w sali gimnastycznej Szkoły Podstawowej w Jedliczu odbył się happening antysmogowy pod hasłem „Jedlicze nie zgadza się na smog!”. Wydarzenie zorganizowało Stowarzyszenie EKOSKOP w ramach projektu „Podkarpackie – żyj i oddychaj”, realizowanego przy wsparciu programu LIFE Unii Europejskiej i NFOŚiGW.

Uwaga: Gmina Jedlicze jest beneficjentem projektu, a nie organizatorem!

Jak poinformował Urząd Gminy, celem spotkania było zwiększenie świadomości ekologicznej najmłodszych, przedstawienie przyczyn powstawania smogu i sposobów ochrony zdrowia. Uczniowie przygotowali również transparenty i hasła antysmogowe.

To skrót z oficjalnego komunikatu. Podobne informacje mogą pojawić się na wielu portalach. My przyjrzeliśmy się jednak temu, jak wydarzenie wyglądało.

Przede wszystkim w praktyce nie była to otwarta impreza, na którą mieszkańcy mogli po prostu przyjść. Już sama pora (godzina 10:00) nie sprzyjała. Było to wydarzenie dla szkół, w ramach lekcji. Happening, na który całe klasy przyprowadzono pod opieką nauczycieli w ramach zajęć? Oto paradoks systemu edukacji: spontaniczność obowiązkowa, obecność sprawdzana, a drzwi zamknięte.


Reklama

Miła Pani przy wejściu nie wiedziała nawet, że w budynku odbywa się wydarzenie, na które zapraszano media i mieszkańców.

W tej sytuacji szczególnie osobliwie zabrzmiało pytanie prowadzącego skierowane do dzieci: „Kto chodził do tej szkoły podstawowej, ręka w górę?” Trudno o bardziej oczywisty zestaw pytań, skoro na sali zgromadzono uczniów przyprowadzonych tam głównie przez tę szkołę.

„Kochasz dzieci, nie pal śmieci”

Podczas spotkania dzieci usłyszały między innymi, że „macie w Jedliczu w miarę czyste powietrze”, bo niewiele jest przekroczeń dotyczących smogu.

Prowadzący tłumaczył również, że aby uniknąć przekroczeń, trzeba pamiętać o kilku zasadach. Wskazywał, że głównym źródłem zanieczyszczeń jest spalanie węgla i drewna, ale zdarza się też palenie śmieci. Następnie zachęcał dzieci, aby zwracały uwagę dorosłym:


Reklama

„I jako mały człowiek możesz pójść do dziadzia i powiedzieć: kochasz dzieci, nie pal śmieci”.

To hasło niewątpliwie łatwo zapamiętać. Pytanie tylko, czy dobrze oddaje lokalną sytuację.

W Jedliczu mieszkańcy od dawna skarżą się na jakość powietrza, a ich uwagi dotyczą przede wszystkim uciążliwych zapachów (nazywają to „smrodem”), które wiążą z działalnością zakładów przemysłowych. Wśród podejrzewanych źródeł pojawiają się rafineria i spalarnia.

Nie oznacza to oczywiście, że problem spalania odpadów w domowych piecach nie istnieje. Jednak przywoływanie go jako głównego wyjaśnienia problemów z powietrzem w Jedliczu może prowadzić do nadmiernego uproszczenia, a nawet stygmatyzowania starszego pokolenia.

Jeśli dane pomiarowe nie wskazują na istotne przekroczenia typowych norm zanieczyszczeń, trudno na tej podstawie budować opowieść, w której głównym winowajcą jest dziadek palący w piecu stare kalosze. Tym bardziej że mieszkańcy zwracają uwagę na zjawisko, którego nie da się wyjaśnić samym spalaniem węgla w gospodarstwach domowych. Przykry zapach przemysłowy pojawia się także poza sezonem grzewczym.

Telefon do sprawdzania jakości powietrza

Kolejnym elementem prezentacji było pokazanie aplikacji mobilnych, za pomocą których można sprawdzać jakość powietrza.

Sam pomysł jest dobry. Dzieci mogłyby nauczyć się, jak korzystać z takich narzędzi, porównywać odczyty i samodzielnie obserwować zmiany jakości powietrza.

Był jednak pewien drobiazg. Uczniowie mają zakaz korzystania z telefonów w szkole. W efekcie zamiast samodzielnie uruchomić aplikację i sprawdzić jej działanie, mogli jedynie obserwować prowadzącego, który machał telefonem na środku sali.

Gdyby spotkanie odbywało się poza godzinami lekcyjnymi albo szkoła dopuściła na ten czas korzystanie z urządzeń, można byłoby przeprowadzić znacznie bardziej praktyczne zajęcia. Dzieci mogłyby rzeczywiście sprawdzić, jakie dane są dostępne, co oznaczają poszczególne wskaźniki i jak je znaleźć i jak interpretować.

Zamiast tego pozostał pokaz telefonu.

Pytanie zainscenizowane?

Niektóre elementy spotkania sprawiały wrażenie starannie przygotowanych scenek.

Dzieci zadały tylko jedno pytanie. Chłopiec zapytał, czy w Jedliczu będzie zakaz jeżdżenia samochodami z silnikiem Diesla.

Prowadzący natychmiast wyjaśnił, skąd bierze się takie pytanie. Tak, dobrze czytacie, to prowadzący wyjaśnił, dlaczego chłopiec o to pyta. Miał też przypadkiem pod ręką przepracowany olej silnikowy z diesla, który wykorzystał do pokazania, jakie zanieczyszczenia mogą powstawać podczas jego spalania w piecu. Następnie przedstawił wyjaśnienie, dlaczego jest to szkodliwe.

Tylko co właściwie ma wspólnego jazda samochodem z silnikiem Diesla ze spalaniem przepracowanego oleju w domowym piecu?

To dwa zupełnie różne zagadnienia. Spalanie zużytego oleju silnikowego jest niebezpieczne i nielegalne, ale samo używanie samochodu z silnikiem Diesla nie oznacza spalania oleju w instalacji grzewczej. Nie oznacza, prawda?

Jedlicze ma problem nie tylko ze smogiem

Najważniejsza kwestia pozostaje jednak poza salą gimnastyczną.

Mieszkańcy Jedlicza od dawna zwracają uwagę na uciążliwe zapachy. Wskazują na działalność przemysłową, w tym rafinerię lub spalarnię, jako możliwe źródła problemu. Nie zawsze udaje się jednak jednoznacznie ustalić, skąd pochodzi konkretny odór.

Dlatego podczas wydarzenia zapytaliśmy przedstawicieli władz o jakość powietrza w szerszym kontekście.

Usłyszeliśmy, że kontrolą zajmują się instytucje wojewódzkie, a według przedstawionych danych nie występują żadne przekroczenia norm. Przekazano nam również, że nawet jeśli mieszkańcy odczuwają nieprzyjemny zapach, nie oznacza to automatycznie, że mamy do czynienia z substancjami toksycznymi.

To ważne rozróżnienie, ale nie powinno kończyć dyskusji.

Brak przekroczeń norm dla monitorowanych substancji nie oznacza, że nie ma żadnych uciążliwości, ani że wszystkie potencjalne zagrożenia zostały wykluczone. Podobnie sam nieprzyjemny zapach nie jest dowodem toksyczności. Potrzebne są odpowiednie pomiary i ustalenie źródeł emisji, ale okazuje się, że niewiele da się z tym zrobić, bo gmina tego nie kontroluje.

Poinformowano nas również, że mieszkańcy są z wyprzedzeniem informowani o planowanych działaniach, takich jak przepalanie kominów rafinerii. Mają wówczas otrzymywać zalecenia, aby na przykład nie otwierać okien.

To z kolei rodzi kolejne pytania. Jakie substancje są wtedy emitowane i czy ich stężenia są monitorowane?

Potrzebna edukacja czy odpowiedź na rzeczywiste problemy?

Nie kwestionujemy potrzeby edukacji ekologicznej dzieci. Wręcz przeciwnie! Młodzi ludzie powinni wiedzieć, czym jest smog, skąd biorą się zanieczyszczenia i jak można chronić zdrowie.

Tyle że edukacja powinna być rzetelna i dostosowana do miejsca, w którym jest prowadzona.

W Jedliczu warto byłoby porozmawiać nie tylko o dymie z domowych kominów, ale także o przemysłowych źródłach emisji, monitoringu jakości powietrza, uciążliwościach zapachowych i sposobach reagowania na zgłoszenia mieszkańców.

Dzieci mogłyby dowiedzieć się, czym różni się pył zawieszony od gazowych zanieczyszczeń, dlaczego nie każdy zapach oznacza toksyczność i dlaczego brak przekroczenia określonej normy nie rozstrzyga wszystkich problemów środowiskowych.

Zamiast tego usłyszały, że mają pilnować dziadków, żeby nie palili śmieci.

Hasło „Jedlicze nie zgadza się na smog!” brzmi dobrze na transparencie. Ale mieszkańcy mają prawo oczekiwać, że za takim hasłem pójdzie również zainteresowanie tym, na co naprawdę się skarżą.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Skip to content